Nükleer Enerji Nedir ?
Nükleer reaktörün içinde bulunduğu özel bölmede ısı elde edilerek su ısıtılır. Isınmış olan su aynı bölme içindeki buhar jeneratörüne gönderilir. burada elde edilen buhar, ayrı bir bölmede bulunan türbinleri çevirir. Türbine bağlı olan elektrik jeneratöründen elektrik elde edilerek, dağıtılır. Türbinden geçen su yoğunlaştırılıp soğutularak reaktörün soğutulmasında kullanılır.
Şu anda Dünyada var olan nükleer santral sayısı 435, şu anda yapımı sürdürülen santral sayısı 30. Plan aşamasında olan santral sayısı da 62.
Dünyada kullanılan nükleer yakıt genelde Uranyumdur. Bunun ısı vermek üzere parçalanması sonucu çıkan atık maddeler arasında Plütonyum da vardır ki bilindiği gibi bu nükleer bomba yapımında kullanılır. ABD’nin İran’da yapılan nükleer santral çalışmalarına karşı çıkması bu yüzdendir. O halde bizde yapılmasına neden karşı çıkılmıyor?… Derseniz. Bunun yanıtını bizim nükleer yakıt zenginleştirme teknolojisine sahip olmadığımızda arayabilirsiniz. İran bu teknolojiyi bilip kullanmaktadır.
İşin can alacak noktası da burasıdır. Anadolu’nun bazı bölgelerinde Uranyum bulunuyor. Ama biz bunun zenginleştirme teknolojisini bilemediğimizden dışa bağımlı kalmak zorundayız.
Ayrıca Uranyum kullanan nükleer santrallerde en sonda çıkan atık maddeler de radyoaktiftir. Yarı ömürleri uzundur. Bütün dünyada bu nükleer atıkların nerelere terk edileceği bu güne kadar başlıca problem olmuştur.
Buna karşılık Toryum dediğimiz, gene radyoaktif olan bir madde var ki, bunun nükleer santralde yakıt olarak kullanıldıktan sonra ortaya çıkan atıkları Uranyumun ki gibi değildir. Nicelik olarak az radyoaktif madde çıktığı gibi, bunların yarı ömürleri çok kısadır.
Yeryüzünde nadir bulunan Aktinitler sınıfında olan toryum (Th) 1828 yılında İsveçli kimyacı Jöns Jacob Berzelius’ca keşfedilmiştir. İsmini İskandinav mitolojisinde savaş tanrısı olan Thor dan almaktadır. Atom numarası 90 olan bu maddenin atom ağırlığı 232,0381 amu’dur (atomik mass unit). Erime noktası 1750 C, kaynama noktası 4790 C olan toryum yoğunluğu 11,72 g/cm3 düzeyindedir. Asıl rengi gümüş beyazı olan toryum, eğer okside edilirse önce grileşip daha sonra da siyah renge dönüşmektedir.
Toryum doğada serbest halde bulunmaz. Fakat 66 mineralin içinde rastlanır. Bunların sadece 6 tanesi içinde önemli nicelikte bulunur. Bu minerallerin bazıları da ekonomik olacak orandadır. Bunlardan sadece ikisi, Monazit ile Thorite,Toryum üretiminde kullanılır. Ancak Toryum’u öteki minerallerden ayıran özellikleri bu saydıklarımız değil mineralin radyoaktifliğidir. Oluşumu bakımından Uranyum, Zirkonyum ile Hafniyum’a benzer. Genellikle nadir toprak elementleriyle birlikte bulunur. Toryum-2
32 doğada bulunan Toryum izotopları arasında en yaygın olanıdır radyoaktif alfa partikülleri yayar, uzun bir yarılanma süresi vardır.
Toryum’un dünya yüzünde bulunduğu yerler şunlardır :
ÜLKE — YEDEK (Ton)
TÜRKİYE 380 000
Avustralya 300 000
Hindistan 290 000
Norveç 170 000
ABD 160 000
Kanada 100 000
Brezilya 16 000
Öteki Ülkeler 95 000
Avustralya 300 000
Hindistan 290 000
Norveç 170 000
ABD 160 000
Kanada 100 000
Brezilya 16 000
Öteki Ülkeler 95 000
TOPLAM 1 200 000
Ülkemizde Toryum madeninin ekonomik önemi ile kullanım alanları konusunda yapılan çalışmalar oldukça yetersiz düzeydedir. Bilimsel temellere dayanan çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. Ancak, çeşitli ülkelerde nükleer reaktörlerde toryum kullanılmasına yönelik çok ciddi çalışmalar sürdürülmektedir. Bu ülkeler başlıca ABD, Hindistan ile topraklarında hiç thorium bulunmayan Japonya’dır. Toryum bu nedenle gelecekte stratejik bir maden olma potansiyeli taşımaktadır. Son petrol ambargolarının dünya ekonomisine yaptığı etki ile doğalgaz boru hattının geçtiği ülkelerin politik şantajları da göz önüne alındığında Toryum madeninin ülkemiz için ne derece önem taşımakta olduğu daha net anlaşılacaktır.
Ülkemizde Toryum madeninin ekonomik önemi ile kullanım alanları konusunda yapılan çalışmalar oldukça yetersiz düzeydedir. Bilimsel temellere dayanan çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. Ancak, çeşitli ülkelerde nükleer reaktörlerde toryum kullanılmasına yönelik çok ciddi çalışmalar sürdürülmektedir. Bu ülkeler başlıca ABD, Hindistan ile topraklarında hiç thorium bulunmayan Japonya’dır. Toryum bu nedenle gelecekte stratejik bir maden olma potansiyeli taşımaktadır. Son petrol ambargolarının dünya ekonomisine yaptığı etki ile doğalgaz boru hattının geçtiği ülkelerin politik şantajları da göz önüne alındığında Toryum madeninin ülkemiz için ne derece önem taşımakta olduğu daha net anlaşılacaktır.
Bundan sonra Türkiye Toryum yedekleri (réserve’leri) üzerinde durmak gerekir.
YATAK YERİ /REZERV (ton) /Téneur = İçerik Oranı
Manisa-Salihli / 3040 / 0.050
Yozgat-Sorgun / 2500 / 0.100
Aydın -Demirtepe / 1300 / 0.080
Uşak -Eşme / 510 / 0.045
Aydın- Küçükçavdar / 500 / 0.050
Giresun-Şebinkarahisar / 300 / 0.040
Çanakkale-Ayvacık / 250 / 0.080
Radyoaktif bir madde olan toryum elementi konusunda yapılan çalışma sonucunda ortaya çıkan verileri aşağıdaki gibi özetlemek olanağı vardır.
Yozgat-Sorgun / 2500 / 0.100
Aydın -Demirtepe / 1300 / 0.080
Uşak -Eşme / 510 / 0.045
Aydın- Küçükçavdar / 500 / 0.050
Giresun-Şebinkarahisar / 300 / 0.040
Çanakkale-Ayvacık / 250 / 0.080
Radyoaktif bir madde olan toryum elementi konusunda yapılan çalışma sonucunda ortaya çıkan verileri aşağıdaki gibi özetlemek olanağı vardır.
● Dünya toryum yedeğinin yaklaşık olarak 1.4 milyon ton olduğu onaylanılmaktadır.
● Türkiye’nin yaklaşık 380 bin ton kanıtlanmış toryum yedeği bulunmaktadır.
● Türkiye, ekonomik yetersizlik ile teknolojik bilgiyle donanımdaki eksiklik yüzünden,
tecimsel amaçlı toryum üretiminde bulunamamaktadır.
tecimsel amaçlı toryum üretiminde bulunamamaktadır.
● Toryum’un radyoaktif bir madde olması, enerji dışındaki kullanım alanı sınırlı olmasını sonucunu vermektedir.● Nükleer enerji santrallerde kullanılabilecek olan thorium elementinden çıkan atığın öteki radyoaktif maddelere oranla daha az olması ile atıkta radyoaktivitenin kısıtlı olması, bu atıklar için kullanılan depolama sistemlerinin daha kolay olması, atığın silah yapımına elverişli olmaması, bu yöndeki çalışmalara güç vermektedir.
● Zengin toryum yedeği olan Türkiye toryum tabanlı nükleer yakıt teknolojisine sahip olma olanaklarını vakit geçirmeksizin araştırmalıdır. Eğer Türkiye toryuma dayalı nükleer yakıt teknolojisini kurup geliştiremezse, elinde büyük toryum yedeklerinin var olması kendine önemli bir öncelik sağlamayacaktır. Tam tersine bu durum bazı yayılımcı ülkelerin iştahını kabartıp Türkiyenin başının ağrımasına yol açacaktır.
Kaynakça :
1-Tümer,S.,Zararsız,A.,Tan
2-Mineral Commadity Summaries , 2003, U.S Grogical Survey.
3-Kaya, M. ,Prof.Dr., 2002, Yeni Nükleer Arayışlar “Toryum Gerçeği”, Eskişehir.
4-TAEK,2000, (Türkiye Atom Enerji Kurumu), “Sürdürülebilir Kalkınma ve Nükleer Enerji ” ,Ankara.
5-Adalıoğlu,U.,Dr., Bayülken,A.,Prof.Dr., Daday,N.,Dr., Gencay, Şarman, Prof.Dr.,Özemre,A.,Y.,Prof
6-Kadiroğlu,O.,Prof.Dr., Sökmen,C.,Doç.Dr.,1994, “Enerji İle Elektrik Üretimi”(Bilim ve Teknik Dergisi, Haziran ,Sayı 39).
7-Devlet Planlama Teşkilatı Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Madencilik Özel İhtisas Raporu Endüstriyel Madenler Alt komisyonu Genel Endüstri Mineralleri Nadir Toprak Elementleri Kıymetli ve Yarı kıymetli Taşlar Çalışma Grubu Raporu,Ankara-2001.
8-Zarasız,A.,Dr.,2005,TMMO
9-Aydemir,A.,Prof.Dr.,09.12.2002 “Eskişehir’de Süper Zenginlik: Toryum ve Bor”,( Sakarya Gazetesi,Eskişehir. )
Kaynak : mühendis beyinler
